8. Hatalar ve Özel Durumlar
***************************

Şimdiye kadar hata mesajlarından fazla bahsedilmedi, ancak örnekleri
denediyseniz muhtemelen bazılarını görmüşsünüzdür.  (En azından) iki
ayırt edilebilir hata türü vardır: *söz dizimi hataları* (*syntax
errors*) ve *özel durumlar* (*exceptions*).


8.1. Söz Dizimi Hataları
========================

Ayrıştırma hataları olarak da bilinen söz dizimi hataları, Python
öğrenirken belki de en sık karşılaşılan hatalardan biridir:

   >>> while True print('Hello world')
     File "<stdin>", line 1
       while True print('Hello world')
                      ^
   SyntaxError: invalid syntax

Ayrıştırıcı, hatalı satırı yineler ve hatanın algılandığı en erken
noktayı gösteren küçük bir 'ok' görüntüler. Hata oktan *önceki*
dizgede meydana  gelmiştir: örnekte, hata "print()" fonksiyonunda
algılanır, çünkü öncesinde iki nokta üst üste ("':'") eksiktir.  Dosya
adı ve satır numarası yazdırılır, böylece girişin bir komut
dosyasından gelmesi durumunda nereye bakacağınızı bilirsiniz.


8.2. Özel Durumlar
==================

Bir komut veya ifade söz dizimsel olarak doğru olsa bile, yürütülmeye
çalışıldığında hataya neden olabilir. Yürütme sırasında algılanan
hatalara *exceptions (özel durumlar)* denir ve bazıları programlar
için kritik değildir: yakında Python programlarında bunların
üstesinden gelmeyi öğreneceksiniz.  Ancak, çoğu özel durum programlar
tarafından önlenemez ve burada gösterildiği gibi hata iletileriyle
sonuçlanır:

   >>> 10 * (1/0)
   Traceback (most recent call last):
     File "<stdin>", line 1, in <module>
   ZeroDivisionError: division by zero
   >>> 4 + spam*3
   Traceback (most recent call last):
     File "<stdin>", line 1, in <module>
   NameError: name 'spam' is not defined
   >>> '2' + 2
   Traceback (most recent call last):
     File "<stdin>", line 1, in <module>
   TypeError: can only concatenate str (not "int") to str

Hata iletisinin son satırı hataya neyin sebep olduğu gösterir. Özel
durumlar farklı türlerde gelir ve tür iletinin bir parçası olarak
yazdırılır: örnekteki türler şunlardır "ZeroDivisionError",
"NameError" ve "TypeError". Özel durum türü olarak yazdırılan dize,
oluşan gömülü özel durumun adıdır. Bu, tüm gömülü özel durumlar için
geçerlidir, ancak kullanıcı tanımlı özel durumlar için doğru olması
gerekmez (yararlı bir kural olmasına rağmen). Standart özel durum
adları gömülü tanımlayıcılardır (ayrılmış anahtar sözcükler değildir).

Satırın geri kalanı, özel durum türüne ve buna neyin neden olduğuna
bağlı olarak ayrıntı gösterir.

Hata iletisinin önceki bölümü, özel durumun oluştuğu bağlamı yığın
izleme geri dönüşü biçiminde gösterir. Genel olarak, kaynak satırları
listeleyen bir yığın izleme listesi içerir; ancak, standart girişten
okunan satırları görüntülemez.

Built-in Exceptions yerleşik özel durumları ve anlamlarını listeler.


8.3. Özel Durumları İşleme
==========================

Seçili özel durumları işleyen programlar yazmak mümkündür. Geçerli bir
tam sayı girilene kadar kullanıcıdan giriş isteyen, ancak kullanıcının
programı kesmesine izin veren aşağıdaki örneğe bakın ("Control-C" veya
işletim sistemi ne destekliyorsa onu kullanarak); kullanıcı kaynaklı
kesintilerin "KeyboardInterrupt" özel durumu ile gösterildiğini
unutmayın.

   >>> while True:
   ...     try:
   ...         x = int(input("Please enter a number: "))
   ...         break
   ...     except ValueError:
   ...         print("Oops!  That was no valid number.  Try again...")
   ...

"try" ifadesi aşağıdaki gibi çalışır.

* İlk olarak, *try yan tümcesi* ("try" ve "except" anahtar kelimeleri
  arasındaki ifadeler) yürütülür.

* Özel durum oluşmazsa, *except yan tümcesi* atlanır ve "try"
  ifadesinin yürütülmesi tamamlanır.

* "try" yan tümcesinin yürütülmesi sırasında bir özel durum oluşursa,
  yan tümcenin geri kalanı atlanır.  Daha sonra belirtilen "except"
  türü ile karşılaşılırsa, *except yan tümcesi* yürütülür ve
  try/except bloğundan sonra yürütme devam eder.

* *except yan tümcesinde* adı geçen özel durumla eşleşmeyen bir özel
  durum oluşursa, daha dışarıda olan "try" ifadelerine geçirilir;
  işleyici bulunamazsa, bu bir *işlenmeyen özel durum* olur ve yürütme
  yukarıda gösterildiği gibi bir iletiyle durur.

"try" ifadesi, farklı özel durumlar için işleyiciler belirtmek üzere
birden fazla *except yan tümcesi* alabilir.  Maksimum bir tane
işleyici yürütülür. İşleyiciler yalnızca karşılık gelen *try yan
tümcesinde* oluşan özel durumları işler, aynı "try" ifadesinin diğer
işleyicilerinde işlemez.  *except yan tümcesi* birden çok özel durumu
parantezli demet olarak adlandırabilir, örneğin:

   ... except (RuntimeError, TypeError, NameError):
   ...     pass

"except" yan tümcesi, aynı sınıf veya temel sınıf ise özel durum ile
uyumludur (ancak türetilmiş bir sınıfı listeleyen *except yan tümcesi*
temel sınıfla uyumlu olmadığından  tersi olamaz). Örneğin, aşağıdaki
kod B, C, D'yi bu sırada yazdırır:

   class B(Exception):
       pass

   class C(B):
       pass

   class D(C):
       pass

   for cls in [B, C, D]:
       try:
           raise cls()
       except D:
           print("D")
       except C:
           print("C")
       except B:
           print("B")

*except yan tümceleri* tersine çevrilmişse (ilk olarak "except B" ile)
B, B, B şeklinde yazdırılacaktır --- ilk eşleşen *except yan tümcesi*
tetiklenir.

Tüm özel durumlar "BaseException" 'dan kalıt alınır ve böylece joker
karakter olarak kullanılabilir. Bunu çok dikkatli kullanın, çünkü
gerçek bir programlama hatasını bu şekilde maskelemek kolaydır!
Ayrıca, bir hata iletisi yazdırmak ve sonra özel durumu yeniden
yükseltmek için de kullanılabilir (çağıranın özel durumu işlemesine
izin vermek):

   import sys

   try:
       f = open('myfile.txt')
       s = f.readline()
       i = int(s.strip())
   except OSError as err:
       print("OS error: {0}".format(err))
   except ValueError:
       print("Could not convert data to an integer.")
   except BaseException as err:
       print(f"Unexpected {err=}, {type(err)=}")
       raise

Alternatif olarak, son özel durum yan tümcesi özel durum ad(ları)nı
atlayabilir, ancak özel durum değeri daha sonra "sys.exc_info()[1]"
'den alınmalıdır.

"try" ... "except" ifadesinin isteğe bağlı bir *else yan tümcesi*
vardır, bu da mevcut olduğunda tüm *except yan tümcelerini*
izlemelidir.  *try yan tümcesi* bir özel durum oluşturmazsa
yürütülmesi gereken kod için yararlıdır. Mesela:

   for arg in sys.argv[1:]:
       try:
           f = open(arg, 'r')
       except OSError:
           print('cannot open', arg)
       else:
           print(arg, 'has', len(f.readlines()), 'lines')
           f.close()

"else" yan tümcesinin kullanılması, "try" yan tümcesine ek kod
eklemekten daha iyidir çünkü yanlışlıkla "try" tarafından korunan kod
tarafından oluşturulmamış bir istisnayı yakalamayı önler. ... "except"
ifadesi.

Bir istisna oluştuğunda, istisnanın *argümanı* olarak da bilinen
ilişkili bir değeri olabilir. Argümanın varlığı ve türü, istisna
türüne bağlıdır.

*except yan tümcesi*, istisna adından sonra bir değişken belirtebilir.
Değişken, "instance.args" içinde depolanan bağımsız değişkenlerle bir
istisna örneğine bağlıdır. Kolaylık sağlamak için, istisna örneği
"__str__()" öğesini tanımlar, böylece argümanlar ".args" öğesine
başvurmak zorunda kalmadan doğrudan yazdırılabilir. Ayrıca, bir
istisna, onu yükseltmeden önce başlatabilir ve istendiği gibi ona
herhangi bir nitelik ekleyebilir.

   >>> try:
   ...     raise Exception('spam', 'eggs')
   ... except Exception as inst:
   ...     print(type(inst))    # the exception instance
   ...     print(inst.args)     # arguments stored in .args
   ...     print(inst)          # __str__ allows args to be printed directly,
   ...                          # but may be overridden in exception subclasses
   ...     x, y = inst.args     # unpack args
   ...     print('x =', x)
   ...     print('y =', y)
   ...
   <class 'Exception'>
   ('spam', 'eggs')
   ('spam', 'eggs')
   x = spam
   y = eggs

Bir istisnanın argümanları varsa, bunlar işlenmeyen istisnalar için
mesajın son kısmı ('ayrıntı') olarak yazdırılır.

İstisna işleyicileri, istisnaları yalnızca *try yan tümcesinde* hemen
ortaya çıktıklarında değil, aynı zamanda *try yan tümcesinde* çağrılan
(dolaylı olarak bile) işlevlerin içinde ortaya çıktıklarında da ele
alırlar. Örneğin:

   >>> def this_fails():
   ...     x = 1/0
   ...
   >>> try:
   ...     this_fails()
   ... except ZeroDivisionError as err:
   ...     print('Handling run-time error:', err)
   ...
   Handling run-time error: division by zero


8.4. Hata Ortaya Çıkartma
=========================

"raise" ifadesi, programcının belirli bir istisnanın gerçekleşmesini
zorlamasını sağlar. Örneğin:

   >>> raise NameError('HiThere')
   Traceback (most recent call last):
     File "<stdin>", line 1, in <module>
   NameError: HiThere

"raise" için tek argüman, ortaya çıkacak istisnayı belirtir. Bu, bir
istisna örneği veya bir istisna sınıfı ("Exception" dan türetilen bir
sınıf) olmalıdır. Argüman verilmezse, yapıcısı hiçbir argüman olmadan
çağrılarak örtük olarak başlatılacaktır:

   raise ValueError  # shorthand for 'raise ValueError()'

Bir istisnanın oluşturulup oluşturulmadığını belirlemeniz gerekiyorsa
ancak onu işlemeyi düşünmüyorsanız, "raise" ifadesinin daha basit bir
biçimi, istisnayı yeniden oluşturmanıza olanak tanır:

   >>> try:
   ...     raise NameError('HiThere')
   ... except NameError:
   ...     print('An exception flew by!')
   ...     raise
   ...
   An exception flew by!
   Traceback (most recent call last):
     File "<stdin>", line 2, in <module>
   NameError: HiThere


8.5. İstisna Zincirleme
=======================

If an unhandled exception occurs inside an "except" section, it will
have the exception being handled attached to it and included in the
error message:

   >>> try:
   ...     open("database.sqlite")
   ... except OSError:
   ...     raise RuntimeError("unable to handle error")
   ...
   Traceback (most recent call last):
     File "<stdin>", line 2, in <module>
   FileNotFoundError: [Errno 2] No such file or directory: 'database.sqlite'

   During handling of the above exception, another exception occurred:

   Traceback (most recent call last):
     File "<stdin>", line 4, in <module>
   RuntimeError: unable to handle error

To indicate that an exception is a direct consequence of another, the
"raise" statement allows an optional "from" clause:

   # exc must be exception instance or None.
   raise RuntimeError from exc

Bu, özel durumları dönüştürürken yararlı olabilir. Mesela:

   >>> def func():
   ...     raise ConnectionError
   ...
   >>> try:
   ...     func()
   ... except ConnectionError as exc:
   ...     raise RuntimeError('Failed to open database') from exc
   ...
   Traceback (most recent call last):
     File "<stdin>", line 2, in <module>
     File "<stdin>", line 2, in func
   ConnectionError

   The above exception was the direct cause of the following exception:

   Traceback (most recent call last):
     File "<stdin>", line 4, in <module>
   RuntimeError: Failed to open database

It also allows disabling automatic exception chaining using the "from
None" idiom:

   >>> try:
   ...     open('database.sqlite')
   ... except OSError:
   ...     raise RuntimeError from None
   ...
   Traceback (most recent call last):
     File "<stdin>", line 4, in <module>
   RuntimeError

Zincirleme mekaniği hakkında daha fazla bilgi için bkz. Built-in
Exceptions.


8.6. Kullanıcı Tanımlı İstisnalar
=================================

Programlar yeni bir istisna sınıfı oluşturarak kendi özel durumlarını
adlandırabilir (Python sınıfları hakkında daha fazla bilgi için bkz:
Sınıflar ).  Özel durumlar genellikle doğrudan veya dolaylı olarak
"Exception" sınıfından türetilmelidir.

Exception classes can be defined which do anything any other class can
do, but are usually kept simple, often only offering a number of
attributes that allow information about the error to be extracted by
handlers for the exception.

Çoğu özel durum, standart özel durumların adlandırışına benzer şekilde
"Hata" ile biten adlarla tanımlanır.

Birçok standart modül, tanımladıkları işlevlerde oluşabilecek hataları
bildirmek için kendi istisnalarını tanımlar.  Dersler hakkında daha
fazla bilgi Sınıflar bölümünde sunulmaktadır.


8.7. Temizleme Eylemlerini Tanımlama
====================================

"try" deyimi, her koşulda yürütülmesi gereken temizleme eylemlerini
tanımlamayı amaçlayan başka bir opsiyonel yan tümceye sahiptir.
Mesela:

   >>> try:
   ...     raise KeyboardInterrupt
   ... finally:
   ...     print('Goodbye, world!')
   ...
   Goodbye, world!
   Traceback (most recent call last):
     File "<stdin>", line 2, in <module>
   KeyboardInterrupt

Bir "finally" yan tümcesi varsa, "finally" yan tümcesi "try" deyimi
tamamlanmadan önceki son görev olarak yürütülür. "finally" yan tümcesi
"try" deyiminin bir istisna oluşturup oluşturmadığından bağımsız
çalışır. Aşağıdaki noktalarda, bir istisna oluştuğunda daha karmaşık
durumlar anlatılmaktadır:

* "try" yan tümcesinin yürütülmesi sırasında bir istisna oluşursa,
  istisna bir "except" yan tümcesi tarafından işlenebilir. İstisna bir
  "except" yan tümcesi tarafından ele alınmıyorsa, istisna "finally"
  yan tümcesi yürütüldükten sonra yeniden oluşturulur.

* Bir "except" veya "else" yan tümcesinin yürütülmesi sırasında bir
  istisna oluşabilir. Yine, istisna, "finally" yan tümcesi
  yürütüldükten sonra yeniden oluşturulur.

* "finally" yan tümcesi bir "break", "continue" veya "return" deyimini
  yürütürse, istisnalar yeniden oluşturulmaz.

* "try" ifadesi bir "break", "continue" veya "return" ifadesine
  ulaşırsa, "finally" yan tümcesi "break", "continue" veya "return"
  ifadesinin yürütülmesinin hemen öncesinde yürütülür.

* Bir "finally" yan tümcesi bir "return" ifadesini içeriyorsa,
  döndürülen değer, "finally" yan tümcesinin "return" ifadesindeki
  değer olacaktır, "try" yan tümcesinin "return" ifadesindeki değer
  değil.

Mesela:

   >>> def bool_return():
   ...     try:
   ...         return True
   ...     finally:
   ...         return False
   ...
   >>> bool_return()
   False

Daha karmaşık bir örnek:

   >>> def divide(x, y):
   ...     try:
   ...         result = x / y
   ...     except ZeroDivisionError:
   ...         print("division by zero!")
   ...     else:
   ...         print("result is", result)
   ...     finally:
   ...         print("executing finally clause")
   ...
   >>> divide(2, 1)
   result is 2.0
   executing finally clause
   >>> divide(2, 0)
   division by zero!
   executing finally clause
   >>> divide("2", "1")
   executing finally clause
   Traceback (most recent call last):
     File "<stdin>", line 1, in <module>
     File "<stdin>", line 3, in divide
   TypeError: unsupported operand type(s) for /: 'str' and 'str'

Gördüğünüz gibi, "finally" yan tümcesi her durumda yürütülür.  İki
dizeyi bölerek oluşturulan "TypeError", "except" yan tümcesi
tarafından işlenmez ve bu nedenle "finally" yan tümcesi yürütüldikten
sonra yeniden yükseltilir.

Gerçek dünyadaki uygulamalarda "finally" yan tümcesi, kaynağın
kullanımının başarılı olup olmadığına bakılmaksızın dış kaynakları
(dosyalar veya ağ bağlantıları gibi) serbest bırakmak için yararlıdır.


8.8. Önceden Tanımlanmış Temizleme Eylemleri
============================================

Bazı nesneler, nesneyi kullanan işlemin başarılı veya başarısız olup
olmadığına bakılmaksızın, nesne artık gerekli olmadığında
gerçekleştirilecek standart temizleme eylemlerini tanımlar. Bir
dosyayı açmaya ve içeriğini ekrana yazdırmaya çalışan aşağıdaki örneğe
bakın.

   for line in open("myfile.txt"):
       print(line, end="")

Bu kodla ilgili sorun, kodun bu bölümünün yürütülmesi tamamlandıktan
sonra dosyayı belirsiz bir süre açık bırakmasıdır. Bu basit komut
dosyalarında bir sorun değildir, ancak daha büyük uygulamalar için bir
sorun olabilir. "with" ifadesi, dosyalar gibi nesnelerin her zaman
hızlı ve doğru temizlenmesini sağlayacak şekilde kullanılmasına izin
verir.

   with open("myfile.txt") as f:
       for line in f:
           print(line, end="")

İfade çalıştırıldıktan sonra, satırlar işlenirken bir sorunla
karşılaşılsa bile *f* dosyası her zaman kapatılır. Dosyalar gibi
önceden tanımlanmış temizleme eylemleri sağlayan nesneler
dokümantasyonlarında bunu gösterir.
