2. ਪਾਇਥਨ ਇੰਟਰਪ੍ਰੀਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ

2.1. ਇੰਟਰਪ੍ਰੀਟਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਉੱਤੇ Python interpreter ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ /usr/local/bin/python3.15 ਵਜੋਂ ਇੰਸਟਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ Unix shell ਦੇ search path ਵਿੱਚ /usr/local/bin ਜੋੜਨ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਕਮਾਂਡ ਟਾਈਪ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ:

python3.15

ਇਹ ਕਮਾਂਡ shell ਵਿੱਚ ਦਿਓ। [1] ਕਿਉਂਕਿ interpreter ਕਿਸ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟਾਲ ਹੋਵੇਗਾ ਇਹ installation ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਸਥਾਨ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਕ Python ਮਾਹਿਰ ਜਾਂ system administrator ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕਰੋ। (ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, /usr/local/python ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਕਲਪੀ ਸਥਾਨ ਹੈ।)

ਉਹਨਾਂ Windows ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ Python ਨੂੰ Microsoft Store ਤੋਂ ਇੰਸਟਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, python3.15 ਕਮਾਂਡ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ py.exe launcher ਇੰਸਟਾਲ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ py ਕਮਾਂਡ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹੋ। Python ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਲਈ Python install manager ਵੇਖੋ।

Primary prompt ਉੱਤੇ end-of-file ਅੱਖਰ (Control-D Unix ਉੱਤੇ, Control-Z Windows ਉੱਤੇ) ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਨਾਲ interpreter zero exit status ਨਾਲ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਕਮਾਂਡ ਟਾਈਪ ਕਰਕੇ interpreter ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ ਹੋ: quit()।

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿਸਟਮਾਂ ਉੱਤੇ interpreter ਦੀਆਂ line-editing ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ interactive editing, history substitution ਅਤੇ code completion ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। Command line editing ਉਪਲਬਧ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਜਾਂਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ Python prompt ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖੋ ਅਤੇ ਫਿਰ Left arrow (ਜਾਂ Control-b) ਦਬਾਓ। ਜੇ cursor ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ command line editing ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਕੁੰਜੀਆਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਲਈ Appendix ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਇਨਪੁੱਟ ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਹਿਸਟਰੀ ਬਦਲਾਅ ਵੇਖੋ। ਜੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ^[[D ਜਾਂ ^B ਵਰਗੀ ਲੜੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ command line editing ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਮੌਜੂਦਾ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਖਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਕੇਵਲ backspace ਵਰਤ ਸਕੋਗੇ।

Interpreter ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ Unix shell ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ tty device ਨਾਲ ਜੁੜੇ standard input ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਮਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਅਤੇ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਫ਼ਾਈਲ ਦੇ ਨਾਮ ਜਾਂ standard input ਵਜੋਂ ਫ਼ਾਈਲ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਫ਼ਾਈਲ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ script ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Interpreter ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤਰੀਕਾ python -c command [arg] ... ਹੈ, ਜੋ command ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ statement(s) ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ shell ਦੇ -c ਵਿਕਲਪ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ Python statements ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ spaces ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਜੇਹੇ ਅੱਖਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ shell ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ command ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ quotes ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕੁਝ Python modules script ਵਜੋਂ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ python -m module [arg] ... ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ module ਦੀ source file ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ command line ਉੱਤੇ ਇਸਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ।

ਜਦੋਂ ਕੋਈ script file ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ script ਚਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ interactive mode ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ script ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ -i ਦੇ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਾਰੇ command line ਵਿਕਲਪਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ Command line and environment ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

2.1.1. ਆਰਗਿਊਮੈਂਟ ਪਾਸ ਕਰਨਾ

ਜਦੋਂ interpreter ਨੂੰ script ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਤੇ ਗਏ arguments ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ strings ਦੀ ਇੱਕ list ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ sys module ਦੇ argv variable ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ import sys ਚਲਾ ਕੇ ਇਸ list ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ list ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ script ਜਾਂ argument ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ sys.argv[0] ਇੱਕ ਖਾਲੀ string ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ script ਦਾ ਨਾਮ '-' ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ (ਅਰਥਾਤ standard input), ਤਾਂ sys.argv[0] ਨੂੰ '-' ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ -c command ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ sys.argv[0] ਨੂੰ '-c' ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ -m module ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ sys.argv[0] ਨੂੰ ਲੱਭੇ ਗਏ module ਦੇ ਪੂਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। -c command ਜਾਂ -m module ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਵਿਕਲਪ Python interpreter ਦੀ option processing ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਸਗੋਂ command ਜਾਂ module ਵੱਲੋਂ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ sys.argv ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

2.1.2. ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਮੋਡ

ਜਦੋਂ ਕਮਾਂਡਾਂ tty ਤੋਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ interpreter ਨੂੰ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਮੋਡ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੋਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਗਲੀ ਕਮਾਂਡ ਲਈ primary prompt ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ greater-than ਚਿੰਨ੍ਹ (>>>) ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਦਕਿ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਲਈ ਇਹ secondary prompt ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਬਿੰਦੀਆਂ (...) ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ prompt ਦਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ interpreter ਆਪਣਾ version number ਅਤੇ copyright ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲਾ ਸੁਆਗਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਿੰਟ ਕਰਦਾ ਹੈ:

$ python3.15
Python 3.15 (default, May 7 2025, 15:46:04)
[GCC 10.2.0] on linux
Type "help", "copyright", "credits" or "license" for more information.
>>>

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬਹੁ-ਲਾਈਨੀ ਬਣਤਰ (multi-line construct) ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ continuation lines ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ if statement ਨੂੰ ਵੇਖੋ:

>>> the_world_is_flat = True
>>> if the_world_is_flat:
...     print("Be careful not to fall off!")
...
Be careful not to fall off!

ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਮੋਡ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਮੋਡ ਵੇਖੋ।

2.2. ਇੰਟਰਪ੍ਰੀਟਰ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ

2.2.1. ਸਰੋਤ ਕੋਡ ਐਨਕੋਡਿੰਗ

ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ Python ਸਰੋਤ ਫ਼ਾਈਲਾਂ ਨੂੰ UTF-8 ਐਨਕੋਡਿੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਐਨਕੋਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰ string literals, identifiers ਅਤੇ comments ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਿਆਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ identifiers ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ASCII ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ portable code ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ editor ਇਹ ਪਛਾਣ ਸਕੇ ਕਿ ਫ਼ਾਈਲ UTF-8 ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅਜਿਹਾ font ਵਰਤੇ ਜੋ ਫ਼ਾਈਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ।

ਮੂਲ ਐਨਕੋਡਿੰਗ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਐਨਕੋਡਿੰਗ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਫ਼ਾਈਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਾਈਨ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ comment line ਜੋੜਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ syntax ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:

# -*- coding: encoding -*-

ਇੱਥੇ encoding ਉਹਨਾਂ ਵੈਧ codecs ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ Python ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਇਹ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ Windows-1252 ਐਨਕੋਡਿੰਗ ਵਰਤੀ ਜਾਣੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਰੋਤ ਕੋਡ ਫ਼ਾਈਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਾਈਨ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ:

# -*- coding: cp1252 -*-

ਪਹਿਲੀ ਲਾਈਨ ਵਾਲੇ ਨਿਯਮ ਦਾ ਇੱਕ ਅਪਵਾਦ ਤਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਰੋਤ ਕੋਡ UNIX "shebang" line ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਐਨਕੋਡਿੰਗ ਘੋਸ਼ਣਾ ਫ਼ਾਈਲ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲਾਈਨ ਵਜੋਂ ਜੋੜੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ:

#!/usr/bin/env python3
# -*- coding: cp1252 -*-

ਫੁਟਨੋਟ